Dziesiąty dzień miesiąca, a na koncie pusto. Najemca pisze, że przelew wyszedł, tylko bank go chyba przytrzymał. W kolejnym miesiącu przestaje odbierać telefon. Właściciel, który w tym momencie wymieni zamki, przegra sprawę, zanim ją zacznie, bo z poszkodowanego zrobi się oskarżony.
Sytuacja, w której najemca nie płaci czynszu, ma w polskim prawie dość sztywny scenariusz. Nie da się go skrócić, można go za to zepsuć jednym źle napisanym pismem albo pominiętym terminem. Poniżej cała ścieżka: od pierwszego brakującego przelewu, przez wypowiedzenie i pozew, aż po komornika.
Zanim wyślesz cokolwiek, policz dług
Brzmi banalnie, ale to właśnie tutaj rozsypuje się większość spraw. Wezwanie z kwotą „około 8 tysięcy” nie nadaje się do niczego, a wypowiedzenie oparte na błędnym wyliczeniu można podważyć w sądzie.
Zrób zestawienie, w którym rozdzielisz:
- czynsz najmu należny Tobie,
- opłaty administracyjne i zaliczki do wspólnoty czy spółdzielni,
- media rozliczane według liczników i to, czy umowy z dostawcami są na Ciebie, czy na najemcę,
- odsetki ustawowe za opóźnienie, liczone osobno dla każdej zaległej raty,
- kaucję, jej wysokość i to, co według umowy zabezpiecza.
Ten podział ma znaczenie praktyczne. Ustawowa przesłanka wypowiedzenia dotyczy czynszu i opłat za używanie lokalu, więc trzeba wiedzieć, czego dokładnie najemca nie zapłacił i za które miesiące. Do tego dołóż całą korespondencję: SMS-y, maile, wiadomości z komunikatorów. W sądzie „umówiliśmy się ustnie” znaczy tyle co nic.
Wezwanie do zapłaty, które faktycznie coś zmienia
Pierwszy telefon warto wykonać po kilku dniach zwłoki, spokojnie, żeby ustalić przyczynę. Utrata pracy i świadome niepłacenie wymagają zupełnie innej reakcji. Cokolwiek jednak ustalicie, potwierdź to mailem albo SMS-em tego samego dnia.
Jeżeli deklaracje się nie sprawdzają, wysyłasz wezwanie do zapłaty. Ma zawierać dokładną kwotę z rozbiciem na miesiące i tytuły, numer rachunku, termin zapłaty i informację o tym, co zrobisz po jego upływie. Wyślij je listem poleconym za potwierdzeniem odbioru na adres z umowy i równolegle mailem. Dowód nadania i doręczenia przyda się na każdym kolejnym etapie.
Jest jeszcze jedno narzędzie, o którym właściciele zapominają: wpis do biura informacji gospodarczej. Żeby dopisać najemcę będącego konsumentem, dług musi wynosić co najmniej 200 złotych i być wymagalny od minimum 30 dni, a wezwanie z ostrzeżeniem o zamiarze przekazania danych trzeba wysłać przynajmniej 30 dni wcześniej. Dla kogoś, kto planuje wziąć kredyt albo podpisać nową umowę najmu, perspektywa wpisu bywa skuteczniejsza niż groźba pozwu.
Kiedy wolno wypowiedzieć umowę z powodu zaległości
Tu kończy się swoboda właściciela. Umowa najmu mieszkania podlega ustawie o ochronie praw lokatorów, a ta stawia trzy warunki naraz:
- Najemca jest w zwłoce z zapłatą czynszu lub opłat za używanie lokalu co najmniej za trzy pełne okresy płatności.
- Właściciel uprzedził go na piśmie o zamiarze wypowiedzenia i wyznaczył dodatkowy, miesięczny termin na spłatę zaległych oraz bieżących należności.
- Dopiero po bezskutecznym upływie tego terminu wysyła wypowiedzenie – na piśmie pod rygorem nieważności, z podaniem przyczyny, nie później niż na miesiąc naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego.
Policz, ile to trwa. Trzy miesiące zaległości, miesiąc dodatkowego terminu, miesiąc wypowiedzenia. W najlepszym układzie umowa kończy się pół roku po pierwszym brakującym przelewie. Dlatego zwlekanie „jeszcze miesiąc, może się poprawi” jest najdroższą decyzją w całym procesie.
Inaczej wygląda to przy lokalach użytkowych, gdzie stosuje się Kodeks cywilny: wystarczy zwłoka za dwa pełne okresy płatności, również po pisemnym uprzedzeniu i wyznaczeniu dodatkowego miesięcznego terminu, a wypowiedzieć można bez zachowania terminów wypowiedzenia.
Kaucja nie jest „ostatnim czynszem”. Może wynosić najwyżej dwunastokrotność miesięcznego czynszu i rozlicza się ją po opróżnieniu lokalu – właściciel ma miesiąc od tego dnia na zwrot reszty po potrąceniu należności. Zaliczenie kaucji na bieżącą zaległość w trakcie trwania umowy zależy od zapisów kontraktu i zwykle po prostu zostawia Cię bez zabezpieczenia na koniec.
Pozew o zapłatę i pozew o eksmisję to dwie różne sprawy
Rozwiązanie umowy nie odzyskuje pieniędzy, a wyrok o zapłatę nie odzyskuje mieszkania. Zwykle trzeba obu.
O zapłatę najczęściej idzie się w postępowaniu upominawczym, gdzie sąd wydaje nakaz zapłaty na posiedzeniu niejawnym. Opłata jest stała i zależy od wartości sporu: przy 12 tysiącach złotych zaległości zapłacisz 750 złotych, przy kwotach powyżej 20 tysięcy – 5 procent wartości. Nakaz, od którego najemca nie wniesie sprzeciwu, po nadaniu klauzuli wykonalności trafia do komornika.
Pozew o opróżnienie lokalu mieszkalnego to opłata stała 200 złotych. Wnosi się go po skutecznym zakończeniu najmu i dopiero on otwiera drogę do eksmisji.
Eksmisja lokatora – jak to wygląda w praktyce
Wyrok nakazujący opróżnienie lokalu nie oznacza, że komornik pojawi się w kolejnym tygodniu.
Sąd bada przy okazji, czy lokatorowi przysługuje najem socjalny. Przy najmie prywatnym sąd nie jest związany katalogiem osób, wobec których przyznaje się go obowiązkowo, ale nadal może go przyznać, oceniając sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli przyzna, wykonanie wyroku wstrzymuje się do czasu, aż gmina zaproponuje umowę najmu socjalnego. Kolejki bywają wieloletnie.
Jeżeli sąd najmu socjalnego nie przyzna, komornik i tak nie wystawi nikogo na ulicę. Przy braku lokalu, do którego można przekwaterować, wstrzymuje się z czynnościami do czasu wskazania przez gminę pomieszczenia tymczasowego. Do tego dochodzi okres ochronny: wyroków eksmisyjnych nie wykonuje się od 1 listopada do 31 marca włącznie, jeżeli osobie eksmitowanej nie wskazano lokalu, do którego ma nastąpić przekwaterowanie.
Przez cały ten czas osoba zajmująca mieszkanie bez tytułu prawnego ma obowiązek płacić co miesiąc odszkodowanie w wysokości czynszu, jaki mógłbyś uzyskać z najmu tego lokalu. Gdy to nie pokrywa strat, możesz dochodzić odszkodowania uzupełniającego, tyle że jego wysokość trzeba udowodnić. Formalnie wygląda to nieźle. Praktycznie – ktoś, kto nie płacił czynszu, rzadko płaci odszkodowanie.
Najem okazjonalny skraca tę drogę o lata
Przy prawidłowo zawartym najmie okazjonalnym eksmisja lokatora wygląda zupełnie inaczej. Nie stosuje się ani przepisów o najmie socjalnym, ani okresu ochronnego od listopada do marca.
Właściciel doręcza pisemne żądanie opróżnienia lokalu z urzędowo poświadczonym podpisem, wyznaczając termin nie krótszy niż 7 dni. Po jego upływie składa do sądu wniosek o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu, w którym najemca poddał się egzekucji. Bez procesu o eksmisję.
Warunki trzeba jednak spełnić co do joty: umowa na czas oznaczony, maksymalnie 10 lat, akt notarialny o poddaniu się egzekucji, wskazanie innego lokalu wraz z oświadczeniem jego właściciela o zgodzie na przyjęcie najemcy oraz zgłoszenie umowy naczelnikowi urzędu skarbowego w ciągu 14 dni od rozpoczęcia najmu. Brak tego zgłoszenia wywraca całą konstrukcję – zostaje zwykły najem ze wszystkimi jego terminami.
Czego nie robić, nawet gdy masz rację
Wymiana zamków przy lokatorze wciąż mieszkającym w lokalu, wynoszenie jego rzeczy, odcięcie prądu, wody albo ogrzewania, wchodzenie do mieszkania bez podstawy prawnej, straszenie, publikowanie danych. Każde z tych działań odwraca role.
Kodeks karny przewiduje do 3 lat pozbawienia wolności dla kogoś, kto uporczywie lub w sposób istotnie utrudniający korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego zmusza inną osobę do określonego zachowania. Wyprowadzka jest właśnie takim zachowaniem. Właściciel, który dwa dni pod rząd zakręci wodę, dostaje sprawę karną, a najemca dostaje argument, którym będzie się bronił przez cały proces cywilny.
Jak nie wracać do tego problemu
Nie każdą historię da się przewidzieć, ale większość spraw, które kończą się eksmisją, ma wspólny początek: wynajęcie mieszkania w tydzień, bez weryfikacji, na umowie ściągniętej z internetu.
Przed wydaniem kluczy: sprawdź tożsamość i źródło dochodu najemcy w zakresie, na jaki pozwala prawo, opisz w umowie czynsz, opłaty, terminy i sposób rozliczania mediów tak, żeby nie było o co się spierać, pobierz kaucję i wskaż, jakie należności zabezpiecza, sporządź protokół zdawczo-odbiorczy ze zdjęciami i stanami liczników, rozważ najem okazjonalny. Potem pilnuj terminu wpłaty co miesiąc i reaguj na pierwsze opóźnienie, a nie na trzecie.
MAGNUM Nieruchomości prowadzi obsługę najmu w Szczecinie od weryfikacji najemcy i przygotowania umowy po comiesięczną kontrolę płatności, rozliczenia i reagowanie na awarie. Właściciel nie musi wtedy sam pilnować, którego dnia minął termin i jakie pismo wysłać jako następne. Przy sporze o zaległości albo eksmisji zawsze warto dodatkowo skonsultować konkretne dokumenty z prawnikiem, bo o skuteczności decydują szczegóły umowy.
FAQ
Czy mogę wypowiedzieć umowę po jednym niezapłaconym czynszu?
Nie w typowym najmie mieszkania. Potrzebna jest zwłoka za co najmniej trzy pełne okresy płatności, wcześniejsze pisemne uprzedzenie o zamiarze wypowiedzenia i wyznaczenie dodatkowego miesięcznego terminu na zapłatę. Przy lokalu użytkowym wystarczą dwa okresy.
Czy mogę pokryć zaległość z kaucji?
Kaucję rozlicza się co do zasady po opróżnieniu lokalu i masz miesiąc od tego dnia na zwrot nadwyżki. Zaliczenie jej na dług w trakcie umowy zależy od zapisów kontraktu, a poza tym zostawia Cię bez zabezpieczenia na koniec najmu.
Ile trwa eksmisja lokatora?
Od kilku miesięcy przy najmie okazjonalnym do kilku lat przy zwykłym najmie, jeżeli sąd przyzna prawo do najmu socjalnego, a gmina nie ma czego zaproponować. Do tego dochodzi zakaz wykonywania wyroków między 1 listopada a 31 marca, gdy nie wskazano lokalu do przekwaterowania.
Czy najemca płaci coś po rozwiązaniu umowy?
Tak. Osoba zajmująca lokal bez tytułu prawnego ma obowiązek co miesiąc płacić odszkodowanie odpowiadające czynszowi, jaki właściciel mógłby uzyskać z najmu. Przy większej szkodzie można żądać odszkodowania uzupełniającego, ale trzeba ją wykazać.
Czy mogę wpisać najemcę do rejestru dłużników?
Tak, jeżeli dług konsumenta wynosi co najmniej 200 złotych i jest wymagalny od minimum 30 dni, a co najmniej 30 dni wcześniej wysłałeś wezwanie do zapłaty z ostrzeżeniem o zamiarze przekazania danych do biura informacji gospodarczej.
Co zrobić, gdy najemca nie płaci i zniknął z mieszkania?
Nie zakładaj, że lokal jest opuszczony, dopóki nie masz tego na piśmie. Wyślij wezwanie i wypowiedzenie na adres z umowy, udokumentuj próby kontaktu, a stan mieszkania ustal w obecności świadka. Samodzielne wejście i uprzątnięcie rzeczy najemcy bywa później interpretowane na Twoją niekorzyść.